بناهای تاریخی کرمان - مساجد

مسجد جامع کرمان در میان اندامهای درون شهری نیایشگاه همیشه جای ویژه خود را داشته است و از سازه های دیگر نمایان تر و چشمگیر تر بوده است. نیایشگاه چون بزرگترین ساختمان آبادی بوده در آغاز نیازی به آن نداشته كه نشانی ویژه داشته باشد و خودبخود نگاه هر گذرنده ای را جلب می كرده؛ اما پس از گسترش آبادی ها با افراشتن درگاهها و نهادن ماهرخ و توق بر بلندترین جای آن مردمان را به سمت خود راهنمایی می كرد.

نكته قابل توجه در معماری مساجد این است كه معماری این بناها با بهره گیری از كلام وحی و با تكیه برنیازهای معنوی فطرت انسان بنا نهاده شده اند، از این رو هر انسانی از هر كجای این كره خاكی جذب زیبایی های ظاهری و معنوی معماری این اماكن می شود. جلوه های بسیاری از معماری و هنر در مساجد دیده می شود كه این معماری و هنر آمیخته با مهندسی، گچبری، آجركاری، موزاییك كاری، كاشیكاری، سفالگری، سنگ تراشی، مقرنس سازی، آیینه كاری، كنده كاری، منبت كاری، خاتم كاری، نگارگری، خوشنویسی، تذهیب،پرتو پردازی، فضاآرایی و محوطه سازی ارائه می شود و هر یك به تنهایی نمونه هایی از هنرمندی های بی بدیلی است كه در این مكان های معنوی انجام می شود.
گنبد، محراب، گلدسته، ستون و منبر هر یك به نوعی پیامی معنوی را منتقل كرده و نقشی اساسی در اتصال هر چه بهتر به خالق هستی دارند.

 

 

 

مساجد تاریخی کرمان

مسجد مظفری:

مسجد جامع کرمان یا مسجد جامع مظفری در کنار میدان مشتاق و محصور به بازار مظفری و بازار قدمگاه و خیابان شریعتی و میدان مشتاق در شهر کرمان قرار گرفته است.

از جمله مساجد چهار ایوانی است که دارای سردر رفیع صحن ایوان و شبستان است این مسجددر دوران حکومت امیر مبارزالدین محمد مظفر سر سلسله آل مظفر بنا گردیده است تاریخ بنا در کتیبه سر در اصلی ۷۵۰ هجری قمری ذکر شده است ولی در دوره‌های بعد الحاقات و تعمیراتی در مسجد صورت گرفته است از جمله مرمت کاشیکاری ایوان بزرگ در زمان وکیل الملک و کاشیکاری ستون‌ها و لچکی‌های داخل مسجد و احداث شبستان شمالی در دوره اخیر را می‌توان نام برد. سر در رو به مشرق آن از شلیک توپ‌های آغا محمدخان قاجار خراب شد ولی بعدها مرمت و بازسازی شدارزشمندترین قسمت بنا کاشیکاری معرق محراب و سردر شرقی مسجد می‌باشد.

مسجد وکیل کرمان :

مسجد وكیل كرمان هم در بازار وكیل قرار گرفته و بخشی از مجموعه ساختمانی وكیل است كه در سال ۱۱۸۷ هـ.ق از سوی وكیل الملك بنا شده و در دوره قاجار و دوره اخیر بازسازی، تعمیر و تزئین شده است. مسجد با طرح ۴ ایوانی ساخته شده و ورودی آن در بازار قرار دارد. سردر ورودی مسجد دارای مقرنس كاری جالبی از كاشی است. حیاط شمالی مسجد كه در اصلی مسجد به آن باز می شود سنگفرش شده و در تعمیرات دوره اخیر نماهای آن با كاشیكاری و آجر كاری تزئین شده است. مسجد دارای ۲ شبستان قدیم و جدید است. شبستان اصلی و قدیمی دارای پوشش گنبدی و كاشیكاری معرق زیبا و ستون های آجری است و در ضلع غربی آن محرابی با تزئینات كاشی خشتی دوره قاجار قرار دارد و شبستان جدید در دوره اخیر و با مصالح جدید ساخته شده است.

مسجد پامنار :

  مسجد پامنار نیز در اواسط خیابان شهید فتحعلیشاهی قراردارد و از بناهای تاریخی قرن هشتم هجری و بانی آن یكی دیگر از پادشاهان آل مظفر است. این مسجد كه در حال حاضر هم دایر است در سال ۷۹۳ هجری به فرمان عمادالدین سلطان محمود برادر شاه شجاع ساخته شده و شامل سردر ورودی و مناره و صحن كوچكی است. نمای سردر با كاشیكاری و مقرنس سازی زیبایی تزئین شده است. مسجد گنجعلی خان یكی دیگر از مساجد قدیمی شهر كرمان است كه در ضلع غربی میدان گنجعلی خان قرار داد و از بناهای اوایل قرن ۱۱ ه.ق است كه هنوز هم دایر است. تاریخ بنا در كتیبه سردر ۱۰۰۷ قمری و مساحت آن ۲۷/۵مترمربع به شكل مربع و بدون حیاط است. در محراب آن سنگ مرمری با نقش آتشدان نصب شده است. مقرنسی كاری سقف مسجد گنجعلی خان با ایجاد نقاشی برروی گچ و كتیبه های گچی جلوه خاصی به مسجد داده و موزه ای از هنرهای كاشیكاری، نقاشی، گچ بری، خطاطی و مقرنس كاری است. با وجود داشتن چنین مساجد قدیمی در شهر كرمان با معماری زیبا و سنتی شان بهتر این است كه هنرمندان و معماران عزیز در ساخت مساجد امروزی با نگاه تیزبینانه و البته مقلدانه از این مساجد بر معنویت مساجد امروزی نیز بیفزایند.

مسجد جامع-کرمان

مسجد امام:

مسجد ملک یا مسجد امام، از بناهای دوران سلجوقی است که گنبد آجری و تزئینات آجر کاری زیبایی دارد. این مسجد در بافت قدیم شهر کرمان در میان خیابان امام خمینی، در بخش جنوبی ناحیه تاریخی بازار کرمان است. مسجد ملک، ازنوع مساجد چهار ایوانی و یکی از بزرگ‌ترین مسجدهای کرمان است. سابقه تاریخی این بنا به قرن پنجم هجری (عصر سلجوقی) می‌رسد. بنای این مسجد رابه ملک توران‌شاه منسوب می‌دانند.

قسمت‌های مختلف این مسجد به مرور زمان و بارها تعمیر شده‌است. آنچه از قسمت‌های اصلی دوره سلجوقیان بر جا مانده برج آجری ضلع شمال شرقی و سه محراب گچ‌بری شده است که یکی از این محراب‌ها براثر تغییراتی که در بنا صورت گرفته در حال حاضر در پشت بام شبستان امام حسن قرار داد. مسجد امام بیش از ۱۰۷ متر عرض دارد و در چهار طرف آن شبستان‌هایی ساخته شده است. معروف‌ترین شبستان آن شبستان امام حسن است. در قسمت غربی آن ایوان بزرگی با روکش کاشی خوش رنگ معقلی برجا مانده است. تعمیرات مسجد ملک از سال ۱۳۴۸ آغاز شده و هنوز ادامه دارد. ایوان بزرگ قبله مسجد روبروی در شرقی قرار دارد. یک در بزرگ به طرف شمال و در دیگری به طرف جنوب غربی باز می‌شود. در وسط صحن مسجد آب نمایی به عمق چهارمتر وجود دارد.

مسجد چهل ستون:

 این بنا در خیابان شریعتی واقع گردیده و بخشی از مجموعه ساختمانی حاج علی آقا مشتمل بر آب انبار ، كاروانسرا ، بازار و مسجد است كه در سال 1328 ه . ق توسط حاج علی آقا مشهور به زعیم الله ساخته شده است . بنای مسجد مشتمل بر سر در ، مناره ، رواق ، صحن و شبستان است.
 

مسجد خواجه خضر كرمان:

 این بنا در محله خواجه خضر كرمان واقع گردیده و ظاهراً بنای اولیه آن به روزگار فرمانروایی قراختاییان در اوایل قرن هفتم ه . ق ساخته شده بوده كه در زلزله تیرماه 1361 شمسی ویران و بنای جدیدی جایگزین آن شده است